Fibrotouch (Hepatik Elastografi) Nedir? Fibrotouch Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Karaciğer, vücudumuzun metabolik merkezidir. Protein sentezinden safra üretimine, kanın pıhtılaşma faktörlerinden toksinlerin arındırılmasına kadar yaşamsal pek çok fonksiyonu yürütür. Ancak bu hayati organ, hasar aldığında veya yağlandığında uzun süre belirti vermeden "sessizce" fonksiyonlarını kaybetmeye devam edebilir. Özel Adana Ortadoğu Hastanesi Gastroenteroloji birimi olarak, karaciğer sağlığınızı güncel ve güvenilir teknolojilerle takip ediyoruz.

Bu rehberde, karaciğer hastalıklarının tanısında devrim yaratan, biyopsi gerekliliğini minimize eden Fibrotouch teknolojisi hakkında merak ettiğiniz tüm detayları bulacaksınız.

Fibrotouch Nedir?

Fibrotouch, karaciğerin sertlik derecesini (fibrozis) ve yağlanma miktarını (steatoz) ölçmek için geliştirilmiş, invaziv olmayan (vücuda müdahale gerektirmeyen) bir tıbbi cihazdır. Geleneksel ultrason yöntemine benzeyen bir uygulama tarzı olsa da, karaciğer dokusunun esnekliğini sayısal verilere dökme yeteneği ile ayrışır.

Cihaz, karaciğerde zamanla oluşan hasarın (skar dokusunun) miktarını "kiloPascal" (kPa) birimiyle, yağlanma miktarını ise "dB/m" (CAP değeri) olarak ölçer. Bu sayede karaciğerin sağlığı hakkında çok kısa sürede, cerrahi bir işlem yapılmadan kapsamlı bilgi edinilir.

Hepatik Elastografi Teknolojisinin Çalışma Prensibi

Fibrotouch, VCTE (Vibration-Controlled Transient Elastography) adı verilen özel bir teknoloji kullanır. Bu sistem, karaciğer dokusu üzerine düşük frekanslı mekanik bir titreşim (kesme dalgası) gönderir.

• Esneklik Ölçümü: Sağlıklı bir karaciğer yumuşak ve esnektir. Eğer karaciğerde iltihaplanma veya hasar varsa doku sertleşmeye başlar. Gönderilen mekanik dalgalar sert dokuda daha hızlı hareket ederken, sağlıklı/yumuşak dokuda daha yavaş hareket eder.
• Hızdan Veriye: Cihaz, bu dalganın yayılma hızını ölçer ve saniyeler içinde karaciğerin sertlik haritasını çıkarır.
• Hacimsel Analiz: Fibrotouch, karaciğer biyopsisinin incelediği doku parçasından yaklaşık 100 kat daha büyük bir alanı tarar. Bu da sonuçların tüm karaciğeri temsil etme gücünü artırır.

Karaciğer Biyopsisi ile Fibrotouch Arasındaki Farklar

Yıllarca karaciğer hastalıklarında "altın standart" olarak kabul edilen yöntem biyopsiydi. Ancak günümüzde Özel Adana Ortadoğu Hastanesi'nde uyguladığımız Fibrotouch teknolojisi, pek çok hasta için biyopsinin yerini almıştır.

Fibrotouch Hangi Hastalıkların Takibinde Kullanılır?

Karaciğer sağlığını tehdit eden pek çok kronik durumda Fibrotouch vazgeçilmez bir yardımcıdır.

Yağlı Karaciğer Hastalığı (NAFLD / MASLD)

Modern dünyada hareketsiz yaşam ve yanlış beslenme alışkanlıkları nedeniyle karaciğer yağlanması salgın boyutuna ulaşmıştır. Fibrotouch, yağlanmanın derecesini belirlemekle kalmaz; bu yağlanmanın karaciğerde kalıcı bir hasara (fibrozise) yol açıp açmadığını da söyler.

Hepatit B ve Hepatit C Süreçleri

Viral hepatitler, kontrol altına alınmadığında karaciğerde sessizce nedbe dokusu oluşturur. Hastalığın hangi aşamada olduğu, tedaviye ne zaman başlanması gerektiği veya mevcut tedavinin karaciğeri ne kadar iyileştirdiği Fibrotouch ile takip edilir.

Siroz ve İleri Evre Fibrozis

Siroz, karaciğer hasarının geri döndürülmesinin zor olduğu son aşamadır. Fibrotouch, sirozun erken evrelerde yakalanmasını sağlayarak hayati önem taşır. Ayrıca sirozu olan hastalarda portal hipertansiyon riskinin değerlendirilmesine de yardımcı olur.

Kimler Fibrotouch Yaptırmalı?

Karaciğer hastalıklarının sinsi ilerlemesi, risk grubundaki bireylerin düzenli kontrolünü zorunlu kılar. Özel Adana Ortadoğu Hastanesi uzmanlarımıza göre, aşağıdaki özelliklere sahip bireylerin karaciğer sağlıklarını Fibrotouch ile kontrol ettirmeleri önerilir:

• Diyabet (Şeker) Hastaları: Tip 2 diyabet, karaciğer yağlanması ve fibrozis riskini doğrudan artırır.
• Obezite Sorunu Olanlar: Vücut kitle indeksi yüksek olan bireylerde karaciğerde yağ birikimi yaygındır.
• İnsülin Direnci ve Metabolik Sendrom: Bel çevresi genişliği ve yüksek tansiyon gibi belirtileri olanlar.
• Yüksek Kolesterol ve Trigliserit: Kan yağları yüksek olan bireylerde karaciğer metabolizması bozulmuş olabilir.
• Kronik Alkol Tüketenler: Alkolün karaciğer üzerindeki tahribatını erken evrede yakalamak hayati önemdedir.
• Hepatit Taşıyıcıları: Hepatit B veya C teşhisi konulmuş, ilaç kullanan veya takipte olan bireyler.
• Açıklanamayan Karaciğer Enzim Yüksekliği: Kan tahlillerinde ALT ve AST değerleri sürekli yüksek çıkanlar.
• İlaç Kullanımı: Uzun süreli ve ağır ilaç tedavisi gören hastalar (kemoterapi, romatizma ilaçları vb.).

Fibrotouch İşlemi Öncesi Hazırlık Süreci

Fibrotouch, cerrahi bir işlem olmasa da ölçümlerin doğru sonucu vermesi için basit bir hazırlık gerektirir:

Açlık Durumu: Hastalarımızın randevularına en az 3 ile 4 saatlik tam açlık ile gelmeleri istenir. Yemek sonrası karaciğerdeki kan akışının artması, karaciğer sertlik ölçümlerini (kPa) yanıltıcı şekilde yüksek çıkarabilir.

Sıvı Tüketimi: İşlem öncesi sadece az miktarda su içilebilir; ancak şekerli, asitli veya kafeinli içeceklerden kaçınılmalıdır.

Kıyafet Seçimi: İşlem sağ karın bölgesine (kaburga altına) uygulanacağı için hastalarımızın rahat, kolay açılabilir kıyafetler giymesi önerilir.

Tıbbi Geçmiş: Varsa eski karaciğer biyopsisi raporları, kan tahlilleri ve kullanılan ilaçların listesi doktora sunulmalıdır.

İşlem Nasıl Uygulanır?

Özel Adana Ortadoğu Hastanesi’nde Fibrotouch işlemi son derece konforlu bir ortamda gerçekleştirilir:

• Pozisyon: Hasta, muayene masasına sırt üstü uzanır. Sağ kolunu başının arkasına kaldırarak kaburgalar arasındaki boşluğu genişletir.
• Prob Uygulaması: Uzmanımız, sağ kaburga aralığına su bazlı iletken bir jel sürer. Cihazın probu cilde yerleştirilir.
• Ölçüm Anı: Cihaz çalışırken hasta cildinde hafif bir titreşim veya "tıklama" hissi duyar. Bu his tamamen ağrısızdır; sadece bir dokunuş hissi verir.
• Süre: Toplamda 10 başarılı ölçüm yapılması hedeflenir. Tüm işlem genellikle 5 ile 10 dakika arasında tamamlanır.
• Hemen Dönüş: İşlem biter bitmez hasta ayağa kalkabilir, yemek yiyebilir ve günlük işlerine (araç kullanma, işe gitme vb.) hemen dönebilir.

CAP Skorlaması: Karaciğer Yağlanması Nasıl Ölçülür?

Fibrotouch cihazının en önemli özelliklerinden biri de CAP (Controlled Attenuation Parameter) değeridir. Geleneksel ultrasonlar yağlanmayı "hafif, orta, şiddetli" gibi öznel terimlerle belirtirken, Fibrotouch bunu sayısal bir skora döker.

• S0 (Yağlanma Yok): Karaciğerin %10'undan azı yağlıdır.
• S1 (Hafif Yağlanma): Karaciğerin %11-%33 arası yağlıdır.
• S2 (Orta Yağlanma): Karaciğerin %34-%66 arası yağlıdır.
• S3 (Şiddetli Yağlanma): Karaciğerin %67'sinden fazlası yağlıdır.

Bu sayısal veriler, hastanın uyguladığı diyet ve egzersiz programının başarısını takip etmek için eşsiz birer kanıttır.

Fibrotouch Sonuçları Nasıl Yorumlanır?

Ölçüm bittiğinde karşımıza iki temel değer çıkar: kPa (Sertlik) ve dB/m (Yağlanma).

• Fibrozis Evreleri (F0 - F4):
  • F0-F1: Hasar yok veya çok az. Karaciğer sağlıklı kabul edilir.
  • F2: Orta derecede fibrozis. Tedavi ve yaşam tarzı değişikliği kritiktir.
  • F3: İleri evre fibrozis. Siroz öncesi son aşama olarak kabul edilir.
  • F4: Siroz evresi. Karaciğer dokusu büyük oranda nedbeleşmiştir ve uzman takibi şarttır.

Bu sonuçlar, hastanın sahip olduğu hastalığın türüne (Hepatit B mi, Yağlanma mı?) göre doktorumuz tarafından özel tablolara bakılarak yorumlanır. Çünkü her hastalığın kPa karşılığı farklı olabilir.

Fibrotouch’in Artıları ve Eksileri

Karaciğer sağlığı yönetiminde Fibrotouch teknolojisinin tercih edilmesinin altında yatan pek çok tıbbi ve hasta odaklı neden bulunmaktadır. Ancak her tıbbi yöntem gibi, bu teknolojinin de doğru sonuç verdiği ve sınırlı kaldığı alanlar mevcuttur.

Avantajları:

• Geniş Taramalı Örneklem: Bir karaciğer biyopsisinde alınan doku örneği, tüm organın yaklaşık 50.000’de biridir. Fibrotouch ise biyopsiden 100 kat daha büyük bir doku hacmini (yaklaşık bir başparmak kalınlığında ve 4 cm uzunluğunda silindirik bir alan) tarar. Bu durum, karaciğer hasarının organın geneline yayıldığı durumlarda daha homojen bir sonuç verir.
• Sıfır Komplikasyon Riski: Biyopside görülebilen kanama, safra sızıntısı veya akciğer zarı hasarı gibi riskler Fibrotouch’de tamamen devre dışıdır.
• Maliyet ve Zaman Tasarrufu: Hastanede yatış gerektirmez, iş gücü kaybına neden olmaz.
• Hastalık Evrelemede Netlik: Sayısal veriler sunduğu için "acaba durumum kötüleşiyor mu?" sorusuna net bir cevap verir. Tedavi altındaki bir hastanın kPa değerindeki düşüş, tedavinin işe yaradığının somut kanıtıdır.

Sınırlamaları:

• Karın İçi Sıvı (Asit): Karın boşluğunda sıvı birikmiş olan hastalarda mekanik dalgalar ilerleyemediği için sonuç alınamayabilir.
• Aşırı Obezite: Çok kalın bir yağ tabakası olan hastalarda standart problar yetersiz kalabilir. Ancak hastanemizde bulunan XL Prob seçeneği ile bu hastaların büyük bir kısmında başarıyla ölçüm yapılabilmektedir.
• Akut Enflamasyon: Karaciğer enzimlerinin (ALT/AST) normalin 5-10 katı olduğu "akut hepatit" atakları sırasında karaciğer geçici olarak sertleşebilir. Bu durumda ölçüm yanıltıcı olabilir; doktorunuz değerlerin düşmesini bekleyebilir.